كتابي كه به زندگي ما سنجاق شده/ راحله فاضلي تاريخ انتشار:24/12/1393 15:42

شب چله یا وسط سفره هفت‌سین، شاید هم پای سفره عقد، دیوان حافظ به زندگی ایرانیان وصل شده و در به‌یادماندنی‌ترین لحظه‌های زندگی‌شان، همدم آنهاست. در روزهای آخر سال که همه به فکر تهیه هدیه برای دوستان و نزدیکان خودند، آمار فروش نسخه‌های گوناگون دیوان حافظ بالاتر می‌رود. بسیاری از سازمان‌ها و شرکت‌ها، این کتاب را در فهرست هدایای نوروزی خود می‌گنجانند. تنوع این دیوان‌ها در اندازه‌های گوناگون روزبه‌روز بیشتر می‌شود و افراد با سلیقه‌های گوناگون می‌توانند گزینه موردعلاقه خود را در کتابفروشی‌ها بیابند. همان‌قدر که مردم مشتاق خریدن و نگه داشتن دیوان حافظ اند، ناشران هم با میل بسیار روی انتشار این کتاب سرمایه‌گذاری می‌کنند چون می‌دانند از چاپ آن پشیمان نخواهند شد و ضرر نخواهند کرد.
مردم کشورمان مشتاق‌اند تا نسخه‌های گوناگون دیوان حافظ را در خانه یا حتی در کیفشان داشته باشند تا همیشه همراهشان باشد؛ اشعاری که کتاب بالینی آنها شده، چه برای آنان که پیوندی با ادبیات دارند، چه آنان که می‌خواهند با خواجه شیراز مشورت کرده و فال بگیرند. 
سامر علینقی، مدیر فروش انتشارات کتاب آبان عقیده دارد ناشرانی هستند که کارشان را با چاپ حافظ شروع کرده‌اند و همین موجب رونق کار آنان شده است. او ضمن تاکید بر علاقه بسیار مردم کشورمان به حافظ می‌گوید: «دیوان حافظ بعد از قرآن و نهج البلاغه، کتاب مورد علاقه ایرانیان است. همه دوست دارند این کتاب را در خانه‌شان داشته باشند. حتی دیده‌ام که عده‌ای برای ازدواج دنبال دیوان حافظ می‌گردند که کنار قرآن سر سفره عقد بگذارند.» ارزش و احترامی که مردم برای این کتاب قائلند موجب شده آن را در بهترین و مهم‌ترین لحظه‌های زندگی‌شان کنار خود داشته باشند. به آن تفأل بزنند و چند بیت بخوانند. گاهی دلشان آرام می‌گیرد و گاهی هم برای تصمیم‌گیری‌هایشان از خواجه شیراز همفکری می‌خواهند. مردم، همان‌طور که سفره هفت‌سین پهن می‌کنند، خود را ملزم می‌دانند بعد از قرآن و ادعیه، یک جلد حافظ داشته باشند. نمی‌شود گفت همه می‌توانند با تمام اشعار حافظ ارتباط برقرار کرده و آنها را به درستی درک کنند اما این شعرها به زوایای زندگی سرک کشیده‌اند. با نوای موسیقی ایرانی به گوشمان می‌رسند و هر روز بیشتر با واژگان این شاعر آشنا می‌شویم و با آنها انس می‌گیریم.
 علینقی ضمن اشاره به این انس و الفت می‌گوید: «خیلی‌ها شعرهای حافظ را به صورت ضرب‌المثل به کار می‌برند و عده‌ای هم اشعار او را حفظ می‌کنند. به نظرم خواندن دیوان حافظ برای مردم آسان است.»


حافظ میلیونی!
وقتی تقاضای دیوان حافظ بالاست و بازار هم پر است از نسخه‌های متفاوت، مردم بیشتر دنبال چه‌جور دیوانی اند؟ به گفته علینقی، معمولاً افراد دنبال حافظی اند که خط خوانا داشته باشد، کیفیت کاغذ آن خوب و تفسیر داشته باشد. البته عده‌ای هم هستند که بیشتر به ظاهر کتاب اهمیت می‌دهند. ممکن است در خانه این افراد نسخه‌های متفاوتی از دیوان حافظ باشد. با این حال علینقی عقیده دارد کسانی که حافظ را فقط برای تزئین کتابخانه‌شان بخواهند و نگاه ویترینی به آن داشته باشند خیلی انگشت‌شمارند. مثلاً ممکن است شرکتی سفارش دیوانی بدهد که جلد همه آنها سرمه‌ای باشد اما این موارد به ندرت پیش می‌آیند.
در کنار نسخه‌های معمولی، نسخه‌های نفیس دیوان هم منتشر می‌شوند که عده‌ای خاص خواهان آنند. قیمت این کتاب‌ها هم متغیر است و ممکن است بالای یک میلیون تومان باشد اما چه کسانی کتاب‌هایی با این قیمت را می‌خرند؟ علینقی پاسخ می‌دهد: «مجموعه‌داران و عده‌ای هم در ایام خاص دیوان‌های نفیس گران‌قیمت بالای یک میلیون تومان می‌خرند. از طرفی قبلاً به عنوان کادو، سکه می‌دادند حالا که سکه گران شده و حافظ‌های نفیس هدیه می‌دهند.» علینقی تمایل شرکت‌ها و سازمان‌ها را برای هدیه دادن دیوان حافظ، حرکت مثبتی ارزیابی می‌کند و می‌گوید: «ممکن است مدیری صد جلد سررسید عیدی بگیرد اما اگر به جای آنها حافظ بگیرد، خیلی بهتر است چون تاریخ مصرف ندارد و می‌تواند آن را به دیگران هم هدیه بدهد.»


محبوبیتی ماورایی
آشنایی با اشعار حافظ از دوران مدرسه آغاز می‌شود و دانش‌آموزان بسیاری هستند که ترجیح می‌دهند برای خودشان نسخه ای از دیوان حافظ داشته باشند. سید محمد حسینی، ناظر تولید انتشارات پیام عدالت با اشاره به تجربه‌ای که در نمایشگاه‌های کتاب داشته، می‌گوید: «در نمایشگاه‌های کتاب رغبت مردم به خرید خیلی زیاد است. فرقی نمی‌کند چه سن و سالی داشته باشند. با اینکه در خانه دیوان حافظ دارند باز هم دوست دارند نسخه تازه‌ای از آن بخرند. مثلاً بچه به پدرش می‌گوید می‌خواهد نسخه‌ای برای خودش داشته باشد. این علاقه به سواد هم ربط ندارد.» 
حسینی عقیده دارد قاعده هر تجارت این است که تابع عرضه و تقاضاست و همین موضوع موجب شده شمارگان دیوان حافظ به چندهزار نسخه برسد، درواقع تقاضای مردم موجب اشتیاق ناشران برای چاپ این کتاب شده است. 
حسینی درباره علاقه مردم به دیوان حافظ می‌گوید: «به نظر می‌رسد علاقه به حافظ، موضوعی ماورایی باشد و خلوص شاعر، آن را از حالت یک کتاب عادی خارج کرده برای همین همه دوست دارند این کتاب را داشته باشند. حتی با اینکه خیلی‌ها نمی‌توانند آن را بخوانند. ما ده‌دوازده مدل دیوان حافظ چاپ می‌کنیم که همه‌ انواع آن برای مردم جاذبه دارد بااینکه همه مردم ما کتابخوان نیستند.» 
زمانی خوشنویسان کار خطاطی دیوان‌ها را برای ناشران انجام می‌دادند و هر خوشنویس با ناشری کار می‌کرد اما حالا نرم‌افزارها کار را بسیار راحت‌تر کرده و هزینه‌ها را پایین آورده‌اند. از طرفی خوشنویسان هم با چند ناشر همکاری می‌کنند و وضع کار به کلی تغییر کرده است.
به هر حال با تمام فشارهایی که به بازار کتاب وارد می‌شود و با وجود پایین آمدن قابل توجه شمارگان کتاب، شاعر شیرازی هنوز هم از محبوبیت بسیاری برخوردار است و دیوانش با شمارگان پایه 5 هزار نسخه به چاپ می‌رسد و به همین دلیل حسینی عقیده دارد اگر اصول فنی کار رعایت شود، این دیوان‌ها در انبار نمی‌مانند و ناشر در هر حال به سود مورد نظرش می‌رسد. 
شاید همه آنانی که دیوان حافظ می‌خرند، نتوانند آن را درست بخوانند و درک کنند. شاید هم مطالعه‌شان محدود شود به مناسبت‌های خاصی مانند شب یلدا و لحظه تحویل سال یا شاید فقط در لحظه‌های اضطرار با آن فال بگیرند اما همین هم بهانه خوبی است برای اندکی مطالعه. شاید بتوان همین لحظه‌های کوتاه را طولانی‌تر کرد. همین انس و عادت به باز کردن کتاب و خواندن چند بیت می‌تواند راه را برای خواندن کتاب‌های دیگر هم باز کند. 

نظر كاربران

 

تعداد نظرات:0
تعداد مشاهده:0
اضافه كردن نظر جديد
پست الكترونيكي:
نظر:
عبارت نمايش داده شده در تصوير بالا را وارد كنيد :  
بازگشت >>